Geschiedenis

De historie van de post

Al meer dan 200 jaar bezorgen we uw post. In Nederland en daarbuiten. Lange tijd was PostNL het enige postbedrijf in Nederland.

Ga direct naar

18e eeuw

1799 - Nationalisatie van de post

In 1799 werd de post in Nederland nationaal verklaard. In de praktijk concentreerde het postverkeer zich in Holland, want de verbindingen met de rest van Nederland en het platteland waren nog beperkt. Op het platteland werd de post daarom, ondanks de nationalisering, voornamelijk door particulieren bezorgd.

Lopende bode

Postiljon

Het postrijtuig

19e eeuw

1844 - De posttrein

1852 - Postzegel

Tram en hittekar

Postbode met hondenkar
Postbode met hondenkar

Het spoorwegnet breidde zich in de tweede helft van de 19e eeuw uit. Ook werd de stoomtram voor postvervoer ingezet. Lopende boden verdwenen uit het straatbeeld. Onbereikbare plekken werden aangedaan met een hittekar: een klein postkarretje dat door een hond werd voortgetrokken.

1881 - Pakketten

Vrouwen

Vrouwelijke postbodes (1942)
Vrouwelijke postbodes (1942)

Aan het eind van de 19e eeuw kwamen de eerste vrouwen bij de post op kantoor werken. Later zouden vrouwen nog een belangrijke rol gaan spelen binnen het bedrijf. In zowel de Eerste als de Tweede Wereldoorlog werden mannen gemobiliseerd. Daardoor ontstond een tekort aan arbeidskrachten. Dat zorgde ervoor dat ook vrouwen post gingen bezorgen.

Begin 20e eeuw

Postschool

Post- en Telegraafschool (1924)
Post- en Telegraafschool (1924)

Aan het begin van de twintigste eeuw werd de Hogere Post- en Telegraafschool opgericht. De studenten werden opgeleid voor een carrière bij de PTT. Vanwege onder andere sociale verzekeringen was extra scholing nodig op juridisch en administratief gebied.

Brievenbussen

Fiets

Eerste Wereldoorlog

Schaarste

WO I Veldpostkantoor Middelburg (1918)
WO I Veldpostkantoor Middelburg (1918)

Medewerkers werden schaars vanwege de mobilisatie. Mannen werden ingezet bij de veldpost, waarbij post van en naar het front werd gebracht. Vrouwen vulden het tekort aan, maar dat was niet genoeg. Ook betaalden andere bedrijven hogere lonen. Het transport kende problemen: treinen vielen uit door kolenschaarste en ook de auto was geen optie door een tekort aan rubber en brandstof. Oude methoden werden van stal gehaald: de postiljon en het rijtuigje keerden terug. Daarnaast kregen de lopende boden weer een belangrijkere rol.

1921 - Postauto

Postauto (1929)
Postauto (1929)

De auto werd in 1913 voor het eerst ingezet als vervoermiddel voor post. In 1921 brak de inzet van de postauto pas echt door. De auto werd vooral ingezet ter vervanging van de rijtuigen en postiljons. De trein bleef echter nog lang van groot belang voor langere afstanden. Vanaf het einde van de jaren ’50 werd de auto steeds belangrijker.

1925 - Huis-aan-huis

1926 - Postagentschap

1931 - Automatiseren postsortering

Transorma (1947)
Transorma (1947)

De eerste automatisering van het post sorteren werd in 1931 doorgevoerd. Met behulp van de Transorma, een Nederlandse uitvinding, konden medewerkers twee tot drie maal zo snel sorteren als met de hand. Ook veel vrouwen deden dit werk.

Tweede Wereldoorlog

Einde aan efficiënt postnetwerk

WO II verwoest kantoor
WO II verwoest kantoor

De Tweede Wereldoorlog maakte een einde aan het efficiënte postnetwerk. Spoor- en tramwegen raakten beschadigd door bombardementen. Door schaarste aan benzine en rubber waren auto en fiets geen goed alternatief. Opnieuw kwamen de lopende bode en het paard terug in de postbezorging.
Veel mannen moesten zich melden voor de Arbeidseinsatz, dus vrouwen stonden er grotendeels alleen voor. Sommige diensten, zoals de pakketpost, konden niet meer worden uitgevoerd. Dit betekende dat voedsel op veel plekken schaars was.

1944 - Spoorwegstaking

1945 - Wederopbouw

Tweede helft 20e eeuw

1953 - Watersnoodramp

Postbezorging watersnoodramp (1952)
Postbezorging watersnoodramp (1952)

De watersnoodramp in 1953 was een moeilijke periode. Grote delen van Zeeland en Zuid-Holland stonden blank, en juist dan is communicatie heel belangrijk. Mensen moesten hun huis uit of waren het kwijtgeraakt, veel mensen waren zeer moeilijk bereikbaar. De post werd daarom met boten bezorgd, of postbodes maakten lange voettochten over binnendijken om de adressen te bereiken.

Eind jaren '60 - Bestelling

1976 - Postcode

Jaren '80 - Rijdend Postkantoor

Jaren '80 - Cassettepost

Cassettepost
Cassettepost

Op een speciaal cassettebandje kon men zijn ‘brief’ inspreken en versturen. Een groot succes en typerend voor de jaren ’80.

1989 - Privatisering en splitsing

Splitsingspostzegel
Splitsingspostzegel

In 1989 werd de PTT geprivatiseerd. Daarmee werd PTT Post samen met PTT Telecom onderdeel van de Koninklijke PTT Nederland (KPN). Deze loskoppeling van de staat zorgde voor meer commerciële kansen en meer ruimte voor ondernemerschap. PTT Post bleef de monopoliepositie behouden. 

Na overname van het Australische TNT was PTT Post groot genoeg om zelfstandig verder te gaan. Dit betekende een splitsing van het bedrijf, waarna PTT Telecom onder de naam KPN verder ging. PTT Post werd omgedoopt tot TNT Post Groep (TPG). Op 28 juni 1998 was de tweedeling een feit.

21e eeuw

Digitalisering en liberalisering

Aan het begin van de 21e eeuw kwamen twee ontwikkelingen samen. De eerste is de toenemende digitalisering, waardoor de hoeveelheid fysieke post afneemt. De tweede is de liberalisering van de postmarkt, waardoor er meer concurrentie komt. In het begin van de 21e eeuw werd het postbedrijf daarom ingrijpend gereorganiseerd. TPG veranderde in TNT Post. Het bedrijf speelde in op de digitalisering, door zelf met vernieuwende diensten te komen, zoals online facturerings- en direct maildiensten.

2002 - Maatschappelijke verantwoordelijkheid

2011 - PostNL



Met dank aan het Museum voor Communicatie, dat een aantal foto’s op deze pagina beschikbaar heeft gesteld. 

Meer historisch beeldmateriaal van PostNL vindt u op iconenvandepost.nl. Alle postzegelontwerpen zijn te vinden op postzegelontwerpen.nl, een site van het Museum voor Communicatie.